J
I
K
A
B
معرفي استان
سيستان و بلوچستان در جنوب شرق ايران با وسعتي حدود ۱۸۷۵۷۸ كيلومترمربع، معادل ۴/۱۱ درصد از كل مساحت كشور را تشكيل داده و پهناورترين استان كشور مي‎باشد. اين استان از نظر عرض جغرافيايي از ۲۵ درجه و ۳ دقيقه تا ۳۱ درجه و ۲۷ دقيقه عرض شمالي از خط استوا را به خود اختصاص داده و به لحاظ طول جغرافيايي بين ۵۸ درجه و ۵۰ دقيقه تا ۶۳ درجه و ۲۱ دقيقه طول شرقي از نصف‎النهار مبدأ قرار گرفته است. اين استان در شمال به  استان خراسان جنوبي و كشور افغانستان، در شرق با مرز خاكي حدود ۱۲۶۰ كيلومتري به كشورهاي پاكستان و افغانستان، در جنوب با مرز آبي ۳۰۰ كيلومتري به آبهاي آزاد درياي عمان و بالاخره در مغرب به استانهاي كرمان و هرمزگان محدود مي‎شود. بطور كلي اين استان به لحاظ طبيعي به دو ناحيه جغرافيايي سيستان در شمال و بلوچستان در جنوب قابل تفكيك است.

دشت سيستان در شمال استان، همچون نگيني است برآمده از آبرفت‎هاي رودخانه هيرمند، كه بزرگترين درياچه آب شيرين در ايران (درياچه هامون) را در خود جاي داده است. كوه خواجه تنها عارضه طبيعي است كه در اين ناحيه خودنمايي نموده و مابقي دشت بصورت هموار با شيب ۲ در هزار از جنوب شرق و مرز افغانستان در نقطه ورودي هيرمند به سيستان، به سمت شمال‎غرب به درياچه‎هاي سه‎گانه هامون ختم مي‎شود. از نظر اقليمي اين دشت در تيپ اقليم خشك بياباني قرار دارد و متوسط بارندگي ساليانه آن كمتر از ۶۵ ميلي‎متر بوده؛ در عين حال ميزان تبخير در آن قريب به ۵۰۰۰ ميليمتر در سال مي‎باشد. اين شرايط در مجموع باعث خشكي طبيعي اين سرزمين گرديده و در صورت كاهش آب ورودي هيرمند و يا خشكي رودخانه و قطع آب، خشكسالي‎هاي مخرب در آن به وقوع مي‎پيوندد، كما اينكه خشكسالي بي‎سابقه سالهاي ۱۳۸۴- ۱۳۷۸، مهمترين نمونه آن مي‎باشد. وزش بادهاي۱۲۰ روزه سيستان از اواخر بهار ­تا­ اواخر­ تابستان­ درتشديد ­نيازآبي­ منطقه ­مؤثر و بر خشكي­ محيط­ نقش­ تعديل­ كننده ‎اي­ دارد.

ناحيه بلوچستان؛ در جنوب استان همچون صدفي است كه وسعت متنوع‎اش را با درياي عمان گره زده و در مجموع داراي طبيعتي كوهستاني و خشك است. نواحي جنوبي استان با توجه به مجاورت با درياي عمان و متأثر شدن از بادها و بارانهاي موسمي اقيانوس هند، داراي اقليم متفاوتي مي‎باشند؛ چنانكه بالابودن ميانگين دما و پايين بودن نوسانات آن از جمله مشخصه‎هاي اساسي اقليم بلوچستان مي‎باشد. با اين وجود در جنوب بلوچستان شاهد شرايط آب و هوايي شرجي، در مركز خشك و در شمال معتدل خشك، مي‎باشيم. با توجه به پايين بودن نزولات جوي (متوسط كمتر از ۱۱۵ ميليمتر) و عدم وجود منابع برف كوهستاني، اكثر جريانات رودخانه‎اي بصورت موقتي و فصلي بوده و درنتيجه منابع آب زيرزميني نيز با محدوديت مواجه مي‎باشد. وجود مخروط آتشفشاني تفتان با ارتفاع ۳۹۴۱ متر در شمال بلوچستان شرايط اقليمي تعديل يافته‎اي را بوجود آورده است.

در خصوص برنامه­ ريزي و آمايش امنيت و توسعه مرز در ايران متأسفانه تا كنون كار عميقي صورت نگرفته است، تنها در سالهاي اخير در شمال شرق و در سالهاي نه چندان دور در شمال غرب كشور كارهاي پراكنده ايي انجام شده است. ليكن در سطح بين المللي كارهاي زيادي در اين ارتباط انجام شده كه يكي از اولين و مهمترين آنها برنامه ريزي  توسعه و امنيت مرزهاي مكزيك با ايالات متحده آمريكا مي باشد.

شهرستان زاهدان؛ با وسعت۳۶۵۸۱ كيلو متر مربع داراي سه شهر زاهدان(به عنوان مركز استان سيستان و بلوچستان) مير جاوه و نصرت آباد مي باشد .

همچنين موقعيت جغرافيايي اين شهرستان به همراه چهار بخش مركزي  مير جاوه، نصرت‌آباد، كورين، ۸ دهستان و ۱۰۱۲ روستا در شمال استان قرار دارد كه از شمال به شهرستان زابل و كوير لوت از شرق به كشور پاكستان  از غرب به استان كرمان و از جنوب به شهرستان خاش محدود مي شود . جمعيت شهرستان زاهدان تا پايان سال ۸۴ (۶۷۵۲۸۲) نفر بوده و اكثر مردم اين شهر با توجه به قوميت هايي كه در آن ساكن شده اند از نژاد آريايي هستند و به زبان ها و گويش هاي فارسي، سيستاني، بلوچي، كرماني، يزدي و خراساني سخن مي‌گويند. مسافت زاهدان تا تهران ۱۴۹۴ كيلو متر است و از سطح دريا ۱۳۸۵ متر ارتفاع دارد.

هواي زاهدان گرم و خشك بوده و در روزهاي تابستان  هوا بسيار گرم و در شب ها حرارت به نحو محسوسي كاهش مي يابد. بادهايي كه به طرف زاهدان به حركت در مي آيند از طرف جنوب غربي به شمال شرقي است و بادهاي ۱۲۰روزه سيستان نيز به طور غير مستقيم در كاهش دماي شهر زاهدان تاثير دارند. به ندرت در اين شهر برف مي بارد. شهر زاهدان داراي موقعيت ممتاز جغرافيايي است و در مسير تردد بين المللي پاكستان و هندوستان، خراسان و كرمان قرار دارد.

از جمله كوههاي زاهدان مي توان به كوه اشتران با ارتفاع ۳۰۱۲ متر انجيردان و جيكو با ارتفاع ۲۲۵۵ متر و پير خان با ارتفاع ۲۲۲۱ متر اشاره نمود. كوه ملك سياه نيز يكي ديگر از كوه هاي زاهدان است. شهر زاهدان را ارتفاعات در بر گرفته و به صورت گودالي ديده مي شود.

رود خانه هاي مير جاوه، لار،اومار، كچه و لاديز از مهمترين رودخانه هاي زاهدان و آب مورد نياز اين شهر از طريق چاه قنات، چشمه ها، رود خانه ها و چاه نيمه هاي سيستان تامين مي گردد.

مهمترين محصولات كشاورزي، گندم، جو، نباتات، علوفه، ذرت دانه اي و علوفه اي، سبزيجات و محصولات جاليزي و باغي مي باشد .

 پيشينه تاريخي

به زاهدان در قديم دزدآب مي گفتند .اين شهر كه كوه ها ان را احاطه كرده اند قدمتي ۸۵ ساله بيشتر ندارد. سالخوردگان، دزداب را به خوبي مي شناسند كه در برخي نقاط اب به صورت چشمه بيرون امده و در قدري انسوتر در زمين فرو رفته و به همين دليل دزداب خوانده شده است. در گذشته اي دور زندگي در اين منطقه در درون قلعه‌اي كوچك در كوه هاي شمال شهر زاهدان جريان داشته و مردم در حوالي قلعه به كار كشاوري و تجارت مشغول بوده اند و از اين طرق امرار معاش مي كردند. كار گران را آهن يعني هندي ها اولين پايه گذاران شهر در اين منطقه بوده اند. معماري خاص هندي از طريق وارد ايران شد.

در سال ۱۳۰۲ هجري شمسي كابينه دستور به اباداني شهر داده و در سال ۱۳۰۹ هجري شمسي بنا به پيشنهاد تيمسار جهانباني نام شهر به زاهدان تغيير يافت. هرچند نقشه اوليه شهر زاهدان توسط يك مهندس از شهر كويته پاكستان طراحي گرديد ولي معماران ايراني بافت كلي شهر را براساس معماري شهر هاي تاريخي مطابق با اقليم منطقه اجرا كردند. امروزه زاهدان با جمعيتي بيش از ۶۰۰ هزار نفر با دانشگاه هاي بزرگ دولتي، آزاد، پيام نور، علوم قراني و حوزه علميه امام صادق (ع) به عنوان يك شهر دانشگاهي  و فرهنگي شناخته مي شود.

اقوام و آداب و رسوم 

در ميان ساكنان شهر زاهدان كسي را نمي توان يافت كه به حق زاهدان را وطن خود بداند. زاهدان شهر چند دروازه‌ايست كه به دليل مهاجرت پذيري تاكنون فرهنگي يك دست نيافته است.

وجود اقوام و اديان و مذاهب اسلامي مختلف در شهر انرا به الگويي نمادين براي ديگر شهرها در ايران و كشور هاي ديگر تبديل كرده است. علت توجه دشمنان اسلام و انقلاب به استان سيستان و بلوچستان و خصوصا شهر زاهدان براي ايجاد تفرقه، سوء استفاده و در گيري هاي قومي، قبيله‌اي ومذهبي هم همين نكته اساسي است. از جمله مراسم مذهبي كه هر سال در زاهدان چشمگير است عزاداري مردم در ايام محرم و صفر و شهادت ديكر ائمه اطهار (ع) است. اين عزاداران اغلب از اقوام سيستاني، يزدي، خراساني، كرماني، ترك و افغان مي‌باشند.

خوراك: 

از انواع خوراكي هاي بومي مي‌توان به شيلانج، شيرمال، كهلي، كباب تنورچه، آبگوشت، كشك زرد، كشك سفيد، تجگي، قليفي، كلوچه و … اشاره كرد.

آثار تاريخي:

 خانه ابوي ( كارگاه هنر هاي سنتي زاهدان ):

زمان احداث آن هم‌زمان با شكل‌گيري هسته اوليه شهر است و توسط استاد محمد علي محمودي در سال۱۳۱۱ هجري شمسي ساخته شده است، مالك ان شخصي به نام ابوي بوده. اين بنا در حال حاضر در تملك ميراث فرهنگي است.

منزل قديمي شمس:

منزل شخصي اقاي شمس  نيز يكي از نمونه هاي معماري سبك يزدي در بافت اوليه شهر زاهدان مي باشد كه داراي فضاهاي معماري سنتي همچون هشتي، حمام، مطبخ، رواقي، با طاق نماهاي هلالي شكل مجموعه اي از اتاق ها و انبارها با مصالح عمده خشت و گل در جرز ها و آجر در نما با طاق ضربدر مي باشد.

دبستان ايت الله طالقاني: 

اين بنا در سالهاي ۱۳۱۴تا ۱۳۱۸ هجري شمسي ساخته شده است. از خصو صيات بارز اين بنا رواق هاي زيبا و سقف هاي گنبدي و تزئينات آجري است.

ساختمان دادگستري:

ساختمان قديم دادگستري زاهدان از جمله بنا هاي اوليه شهر زاهدان است كه در۲ طبقه ساخته شده است. از اين ساختمان زماني به عنوان مركز تثبيت غله استان و پس از آن به عنوان ساختمان دادگستري استفاده مي شده است.

تلگراف خانه حرمك:

اين اثر در روستاي حرمك از توابع بخش مركزي در ۵۵كيلو متري شمال زاهدان واقع شده است و از جمله ساختمان ها ايست كه در اوايل حكومت پهلوي اول به عنوان تلگراف خانه در اين روستا ساخته شده است.

حسينيه يزدي ها:

همزمان با شكل گيري نوين شهري زاهدان در سال ۱۳۱۰ هجري شمسي يزدي ها كه اصلي ترين مهاجران اوليه ان بودند، مبادرت به احداث مجموعه اي از ساختمان هاي اداري، مذهبي و شخصي نمودند كه حسينيه يزدي ها واقع در بافت قديم شهر زاهدان يكي از انها است.

مجموعه امير توكل كامبوزيا:

در اوايل دوره پهلوي اول با تبعيد فردي به نام امير توكل كامبو زيا به دزداب قديم، وي در محلي كه اكنون به نام كلاته ناميده مي شود اقامت گزيد از انجايي كه وي فرد تحصيل كرده و فرهيخته اي بوده بلافاصله شروع  به ساخت مجموعه اي از سازه هاي معماري به عنوان منزل، كتابخانه شخصي، حمام، محل نگهداري دام و غيره نمود.

ساختمان قديمي پست زاهدان

اين اثر از جمله ساختمان هاي اداري است كه در اوايل سلسله پهلوي و به منظور انجام مراسلات پستي به سال ۱۳۱۱ هجري شمسي توسط دولت بنا گرديده است. در حال حاضر مرمت اين بنا براي ايجاد موزه پست با همكاري اداره كل پست استان در حال پيگيري است.

كاروانسراي نصرت آباد

در مسير زاهدان به بم قرار داشته و معماري بنا به دوران صوفيه تعلق دارد از خصوصيات بارز آن قرينه سازي و چهار ايواني بودن آن است. در عصر صوفيه از سازه هاي معماري تحت عنوان كاروان سرا، رباط،  ميل در مناطق بياباني حد فاصل شهرهاي بزرگ ساخته شده كه كاروان سراي نصرت آباد يكي از انهاست. اين كاروان سرا در سه كيلو متري شمال غربي نصرت آباد واقع  شده است پلان آن تقريبا به صورت مربع بوده است كه در هر راس ان يك برج نگهباني با قطر حدود ۴/۵ متر قرار دارد .ورودي اين بنا در مركز جبهه جنوبي قرار گرفته كه مستقيما به حياط مركزي منتهي مي گردد. در پيرامون حياط مركزي مجموعه از فضاهاي معماري همهنند اتاق هاي استراحت مسافران و محل هاي نگهداري احشام و چهار پايان و تيمار انها ساخته شده است.

پست مير جاوه

همزمان با احداث شبكه راه آهن از كويته به زاهدان نقطه مرزي ميل ۷۲ به يكي از مبادي اصلي ورودي مسافر و ترانزيت كالا در شرق كشور مبدل گشت و اين امر موجب شكل گيري شهر مير جاوه و مجموعهاي از ساختمانهاي اداري، مسكوني، انتظامي و خدمات ديگر گرديد. كه ساختمان پست مير جاوه يكي از انهاست، اين ساختمان به سبك معماري خانه هاي چوبي با سقف شيرواني براي انجام مراسلات پستي در خيابان فرخي سيستاني و همجوار با ساختمان شهرباني ساخته شده است.

راه آهن مير جاوه

اين بنا و مجموعه سازه هاي مرتبط با آن سنگ پايه بناي شهر مير جاوه و زاهدان است. كه در حاشيه خيابان فر خي ميرجاوه واقع شده است.

شهرباني مير جاوه

پس از شروع به كار خط راه آهن كويته، زاهدان در نقطه مشترك دو كشور ايران و پاكستان شهر مير جاوه شكل گرفته و به تدريج با احداث مجموعه هايي از ساختمان هاي اداري و دولتي و شخصي رشد يافته و گسترش مي يابد. به منظور حفظ نظم و امنيت شهر نوپاي ميرجاوه اين مركز پليس شهري راه اندازي گرديد.

هفتاد ملا

هفتاد ملا در حاشيه شرقي روستاي روپس و در ۲۰ كيلو متري روستاي تمين واقع شده است. در دامنه ارتفاعات  مشرف بر روستا يك تو رفتگي وجود دارد كه در پناه ان يك نمونه از گورستان هاي منحصر به فرد دوران اسلامي بنام گورستان هفتاد ملا قرار گرفته است. اين گورستان با حدود ۵۰ متر مربع مساحت، شامل مجموعه اي از صورت قبر هاي پنج طبقه مصطبه اي شكل پلكاني با ديواري مخوف و سوراخ دار عمود بر روي انها مي باشد. اين قبرستان به(دوره اسلامي ميانه) تعلق دارد.

قلعه تپه لاديز

قلعه لاديز در كنار سفلي، در ۱۷ كيلو متري جنوب غرب مير جاوه و در مسير مير جاوه به تمين قرار گرفته است. ويژگي هاي اين اثر استفاده از سنگ هاي درشت براي پي بندي بنا و ساختن ديوار هاي خشتي روي اين پي هاي سنگي مي باشد. از ديگر جاذبه هاي طبيعي اين شهرستان رود خانه لاديز، غار لاديز، ابشار لاديز، باغ جون آباد را مي توان نام برد.

معماري صخره اي روستا تمين

معماري صخره اي تمين منحصر بوده و فقط در چند جاي ايران چنين معماري ديده مي شود علاوه بر معماري، تمين داراي طبيعت زيبا و بكر همچون روستاهاي اطراف مشهد و شانديز سرسبزي و خرمي خاص و آب وهواي منحصر به فرد ي دارد. از جمله روستا هاي داراي بافت تاريخي و هدف گردشگري استان است.

آثار فرهنگي:

موزه بزرگ منطقه اي جنوب شرق كشور:

اين موزه با زيربنائي به مساحت ۱۱۰۰۰ هزار متر مربع در حال تاسيس است در اين موزه آثاري در زمينه هاي باستان شناسي، مردم شناسي و هنر هاي سنتي جنوب شرق كشور به نمايش گذاشته خواهد شد. 

موزه شهدا:

اين موزه در گلزار شهدا قرار دارد و مجموعه اي از آثار شهيدان پر افتخار جنگ تحميلي رابه نمايش گذاشته است.

جاذبه هاي طبيعي 

تمين:

دهستان تمين واقع در ۶۵ كيلو متري جنوب غربي شهر مير جاوه يكي از مناطق بسيار زيبا است كه در قسمت شمالي قله تفتان قرار دارد. آب و هواي روستاي تمين در تابستان ها خنك و در زمستانها سرد مي باشد، ميوه هاي مختلفي در اين روستا به عمل مي آيد از جمله انجير، عناب، سيب، انگور، توت، عمده كار مردم روستا كشاورزي مي باشد. اين روستا به سه قسمت تقسيم مي شود كه عبارتند از ۱- تمين بالا ۲- تمين مركزي ۳- تمين پايين كه اين محله ها در فاصله ۳۰۰ كيلو متري از هم قرار دارند.

چشمه آب معدني:

چشمه آب معدني موسي در تمين بالا تنها منبع تامين آب روستا مي باشد. اين چشمه زيبا از دل صخره اي عظيم مي جوشد و چشم انداز زيبايي را به وجود آورده است. از خصوصيات بارز اين چشمه دارا بودن املاح معدني مفيد و درجه حرارت آن مي باشد كه در زمستان گرم و در تابستان خنك ميباشد.

غار  لاديز

يكي از جلوه هاي طبيعي و بسيار زيباي استان در فاصله ۱۰۰ كيلو متري شهرستان زاهدان و در ۱۰ كيلو متري شهر مير جاوه قرار دارد اين منطقه داراي آبشار و چشم انداز هاي زيبا با پوشش گياهي غالب گز مي باشد كه در گذشته اهالي منطقه از آن به عنوان يك قنات طبيعي استفاده مي كردند. در حال حاضر با توجه به كيفيت خوب و بالاي آب غار لاديز مورد استفاده شرب و كشاورزي اهالي ساكنين لاديز و ميرجاوه مي باشد.
1400/7/18 9:2:37
گزارش اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي استان سيستان و بلوچستان 1398
آمار بازديد
تعداد بازدید از سایت 63429 تعداد بازدید از صفحه 365 تعداد بازدید امروز صفحه 1
ارتباط با ما

آدرس: زاهدان ، بلوار شهيد مطهري ، بلوار مادر

كدپستي: 9815733131

تلفنخانه مركزي: 33220801-3 (054)

نمابر: 33230076 (054)

پست الكترونيك: info@mpo-sb.ir

نظر سنجي
مطالب سايت را چگونه ارزيابي مي كنيد؟
تعداد کل نظرات: 3
مفيد و كاربردي 3100%
به طور كلي از سايت راضي هستم 0%
تا حدودي مفيد 0%
نياز به بازبيني دوباره 0%

كليه حقوق اين سايت متعلق به سازمان مديريت و برنامه ريزي استان سيستان و بلوچستان ميباشد

گروه فناوري اطلاعات و ارتباطات

Powered by Tetis PORTAL